Mikil umræða hefur skapast um fjármál frambjóðenda, enda hefur það verið stemningin hér á landi undanfarin ár og birtist meðal annars í rannsóknarskýrslu Alþingis að það væri einfalt mál að kaupa sér pólitíkus. Sú umræða hefur oft á tíðum verið á villigötum að mínu mati og frambjóðendur hafa verið aflífaðir fyrir að þiggja fé frá “röngum aðilum” eða að upphæðirnar hafi verið of háar. Forsetaframbjóðendur hafa verið duglegir við að ræða um fjármál framboðanna. Það skrítnasta í þessari umræðu hefur verið að ákveðnir frambjóðendur og Herdís þar fremst í flokki hafa neitað að taka við peningum frá fyrirtækjum.
Í því ljósi finnst mér vera eðlilegt að spyrja, hvað sál Herdísar kostar?
Getur Síminn t.d. keypt sál Herdísar fyrir 23 þúsund, eins og sú upphæð sem Herdís endurgreiddi Símanum eftir að Síminn hafði óumbeðinn greitt inn á reikning Herdísar? Ef forstjóri Símans ákveður nú að greiða henna úr eigin vasa, er munur á því?
Upplýsingingar eru góðar en fullkomið gagnsæi er einfaldlega ekki til. Ef menn óttast að framboð spillist á einhvern hátt við það að þiggja 23 þúsund króna gjafir frá fyrirtækjum, þá er ýmislegt annað sem slík framboð þurfa að óttast. Ef einhver dæmi eru nefnd, þá eru margir sem leggja hönd á plóg í slíkum baráttum og leggja fram tíma og vinnu við að koma frambjóðendum á framfæri. Hver eru áhrif þeirra? Hvað með vini frambjóðendans? Fjölskylda? Lánadrotnar? Fólk sem litið er upp til?
Hvað er þá með frambjóðenda sem steypir sjálfum sér í skuldir við framboðið líkt og Ólafur gerði þegar hann fór fyrst í framboð árið 1996. Ólafur hefur ítrekað verið spurður um hver hafi greitt af þessu og vanalega hefur hann eytt umræðunni með óljósum svörum um tugi þúsundunda Íslendinga og að hann hafi ekki geymt bókhaldið. Nú ætla ég ekki að ætla honum eittthvað óheiðarlegt í þeim efnum, en á meðan hann man ekki sjálfur hvernig þessi skuld var greidd, þá vitum við lítið um það. Þetta gefur hins vegar tilefni til vangaveltna varðandi sambærilegar aðstæður. Jafnvel þótt forsetaframbjóðandi upplýsi alla styrki sem honum hefur borist fyrir kosningar á kjördag og við hefðum fullkomið kerfi þar sem upplýst væri í rauntíma um alla þá sem styrkja frambjóðendur, þá hefðum við ekki fullkomið gagnsæi í slíku tilfelli. Að minnsta kosti ekki þangað til löngu síðar, þá getur alltaf gerst eins og hjá Ólafi að tugir þúsunda hafi greitt og jafnvel þótt einn af þessum tugum þúsundu hafi greitt mest og jafnvel meginhluta skuldarinnar.
Á endanum verða menn bara að beita eðlilegri skynsemi. Ef menn ætla að það sé hægðarleikur að kaupa sér frambjóðenda, þá er það líka hægt á margan annan hátt en að greiða beint í kosningarsjóði hans.








